Dirk Peeters
(uit: tijdschrift Clickx, Internet Nieuws, jrg. 1, nr. 16, 6 febr. 1997)
Genealogie is een aparte hobby. Net als postzegels verzamelen, heeft het iets fascinerends dat buitenstaanders niet direct kunnen vatten. Of je het nu doet als hobby, occasioneel voor een grootse familiereünie, ofwel omdat je je tot de Mormonen wil bekeren, je stamboom opzetten loopt niet steeds van een leien dakje. Waar begin je ?
Schrijver dezes is zeer geïnteresseerd in genealogie, al was het maar om voor eens en altijd duidelijkheid te hebben over mijn al dan niet adellijke afkomst. Soms denk ik inderdaad dat er blauw bloed door mijn aderen stroomt, vooral bij het stijgen van de adrenaline... Ik ben er evenwel nog niet toe gekomen ook maar één generatie ver te gaan. Tja, begin er maar eens aan met een naam als 'Peeters'. Half Vlaanderen is zowat familie van mij. Langs moederskant is er met de naam 'Briers' nog wel aan te beginnen, maar tot dusver is dat er ook nog niet van gekomen.
Hoe begin je in godsnaam aan het opstellen van een stamboom ? Hoe ga je te werk ? Welke systematiek moet je aanhouden? Dit zijn allemaal vragen die je als beginnend onderzoeker zeker stelt. Het is niet de bedoeling om hier met een begincursus genealogie te starten. Daarvoor kun je terecht op Richtlijnen voor de beginnende zoeker door Johan Roelsraete.
Genealogie is uitzinnig populair in zowat alle culturen en dat vertaalt zich uiteraard in onoverzichtelijk veel webstekken op het net. Om je eigen roots te ontdekken heb je hoogstwaarschijnlijk weinig boodschap aan genealogische sites van exotische landen. Een overzicht en springplank naar meer vind je alleszins op de VVF-Genealogie & Computer Homepage. Omdat de meesten van ons toch hun wortels in eigen grond moeten zoeken, beperken we ons tot genealogie in België en de Benelux. De Genealogie alom pagina is een ideaal beginpunt, vooral ook omdat hier een uitgebreid overzicht te vinden is van de belangrijkste verenigingen van het land, zowel in Vlaanderen als in Wallonië.
Zoals je wel weet moet elke geboorte, huwelijk en overlijden bij de burgerlijke stand worden geregistreerd. Dat is een uitvindsel van Napoleon en in België van kracht sinds 1796, net tweehonderd jaar geleden. Daarmee kom je dus al een heel eind. Officiële parochieregisters van doopsel, huwelijk en overlijden (begrafenissen) waren wettelijk verplicht door een katholieke kerkelijke wet sinds het concilie van Trente (1545-47, 1551-52, 1562-63). In de praktijk blijkt dat slechts tussen 1590 en 1650 men in onze contreien met de registraties begon, afhankelijk van parochie tot parochie en van streek tot streek. Veel verder in de tijd zul je niet kunnen gaan, tenzij je voorouders op dat ogenblik al respectabele burgers waren die in andere, losstaande documenten van die tijd zijn vermeld. Dit alles is goed nieuws en vele buitenlandse genealogen benijden ons hierom.
Genealogie is wel tamelijk duur als je terug wilt gaan tot ongeveer 1800, omdat vanaf toen tot nu via de gemeentelijke burgerlijke stand moet worden gewerkt en gemeenteambtenaren zijn er nu eenmaal niet voor de pleziertjes van een genealogie speurder. Je moet dus meestal betalen voor je informatie. Maar alle onderzoek van de tijd daarvoor kan in principe met de parochieregisters gebeuren en die informatie is gratis.(noot van de transcribent: alle info tot 1870-1890 bestaat ook zoals de parochieregisters in de Rijksarchiefdepots, en is daar gratis te raadplegen, bovendien zijn vele gemeenten bereid je ter plaatse toch gratis inzage te geven in hun burgerlijke standsregisters als je je plan trekt en hen niet nodeloos overstelpt met vragen. Dus het valt best mee met die kosten...)
Er schuilt evenwel een addertje onder het gras. Onze geschiedenisboekjes staan bol van de oorlogen die hier zijn uitgevochten. Vele archieven en parochieregisters zijn dan ook in de vlammen opgegaan. Vooral de Eerste Wereldoorlog is een grote boosdoener geweest. Het is dus niet uitgesloten dat je stamboom enkele takken mist.
Als je echt van nul moet beginnen, dan is de website van de Vlaamse Vereniging voor Familiekunde een zeer goed startpunt. Veel genealogische informatie die genealogen al eerder hebben verzameld wordt stelselmatig op diskette gezet en is voor een zacht prijsje te koop. De site geeft nog meer info over allerlei projecten van de vereniging, maar niet over hoe je begint je stamboom op te stellen. Een introductiecursus of informatie over dergelijke initiatieven in jouw buurt is er niet. Een webpagina met nuttige informatie hoe je aan een stamboom begint en wat eenvoudige theorie zou ongetwijfeld de drempelvrees om aan genealogie te beginnen verlagen en veel succes hebben.
Je hoeft evenwel niet altijd ob avo te beginnen. Misschien hebben anderen met dezelfde naam al een deel van je werk gedaan. Dat beperkt zich dan meestal wel tot een bepaalde periode of een bepaalde streek of gemeente, maar het is beter dan niets en misschien kun je het werk van anderen gebruiken als houvast voor je eigen genealogische onderzoek. Als je je naam intikt in de zoekprocedure van de Genealogy in Belgium webpagina, krijg je een lijst van personen met adres en telefoonnummer die zich met een of andere naam hebben beziggehouden. Voor de naam 'Peeters' zijn er dat een zestiental. Misschien is het dan toch nog doenbaar eraan te beginnen, ondanks mijn vaak voorkomende familienaam.
Wil je weten in hoeverre en waar je familienaam in België is verspreid, kun je een overzicht vragen op de Geographic distribution of Family Names in Belgium site. Deze site neemt de namen van de on line-telefoongids Infobel editie 1996 en ordent deze per postcode. Zo krijg je een overzicht van de densiteit van je familienaam in heel België. Dit geeft weliswaar een tamelijk goed beeld van de verspreiding van je naam, maar uiteraard is die niet volledig omdat niet iedereen een telefoonnummer heeft. Heel veel zal dat wellicht niet aan het algemene beeld veranderen, tenzij je rondloopt met een uiterst zeldzame naam of een foutief geregistreerde naam.
Vooral dat laatste maakt onomastiek (naamkunde), een wetenschap met verschillende genealogische raakvlakken, zo complex. Je kent het verschijnsel wel: je grootvader ging je aangeven op de burgerlijke stand maar een hardhorige ambtenaar heeft de familienaam niet goed verstaan en daarom loop je met een andere naam rond dan die van je grootvader. Of wat nog vaker voorkomt: je grootvader had bij de geboorte van je vader te diep in het jeneverstolpje gekeken, waardoor je nu ook met een variante familienaam op je identiteitskaart rondzeult.
Niet enkel het web biedt de nodige informatie. Wil je direct in contact staan met andere genealogen of naamgenoten die op zoek zijn naar jou, dan doe je dat via de vele nieuwsgroepen. In eerste instantie is dan soc.genealogy.benelux interessant omdat je in deze nieuwsgroep informatie kunt uitwisselen over allerlei gangbare namen in de Benelux. Een verzendlijst met informatie over Belgische genealogie is er ook. Je kunt je abonneren op de genbnl-l [at] ufsia [dot] ac [dot] be verzendlijst door een berichtje te sturen naar majordomo [at] ufsia [dot] ac [dot] be met in de subjectregel: subscribe genbnl-l.
Uiteraard kun je de dag van vandaag niet meer zonder genealogie programma op de PC. Er zijn er verschillende, zelfs in het Nederlands. Vooral de Mormonengemeenschap over de hele wereld stelt om voor de hand liggende redenen (geloofsovertuiging) veel belangstelling in genealogie en heeft zelfs een standaardformaat dat algemeen aanvaard is. Op de Genealogical Programs pagina kun je demoversies en sharewareversies downloaden van de bij ons meest gebruikte programma's. Een overzicht vind je op de site van de Vlaamse Vereniging voor Familiekunde, die ook een afdeling 'Genealogie en Computer' heeft. Probeer er enkele uit en zie wat je het best vindt. Als je er echt werk van wilt maken, schaf je best ook een scanner aan om oude en nieuwe foto's in te scannen en op te nemen in je stamboom. Dat geeft het geheel meer elan.
Tot slot nog dit: we hebben slechts het tipje van de sluier opgelicht. De enkele opgegeven URL-referenties bevatten op hun beurt massa's webverwijzingen naar internationale genealogie webstekken. Als je je hierop begeeft, begin je aan een levenswerk. Verassingen zijn dan niet van de lucht. Misschien heb je toch wel een suikeroom in Amerika of zijn je wortels helemaal niet zo Vlaams/Belgisch als op het eerste zicht lijkt. Eén ding staat als een paal boven water: genealogie kan toeslaan als een virus. En wanneer het je eenmaal te pakken heeft, ben je verloren.
Samenwerkingsverband Vlaamse Verenigingen voor Familiekunde vzw
Deze pagina afdrukken